Trong bối cảnh chi phí logistics vẫn chiếm tỷ trọng cao trong cơ cấu giá thành hàng hóa, vận tải thủy nội địa đang dần khẳng định vai trò như một đòn bẩy chiến lược giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí trong chuỗi cung ứng – đặc biệt khi Việt Nam tiếp tục đẩy mạnh xuất nhập khẩu trong kỷ nguyên mới.
Bối cảnh logistics Việt Nam và tầm nhìn chiến lược
Theo World Bank, chi phí logistics tại Việt Nam chiếm khoảng 16-20% GDP – cao hơn mức trung bình khu vực, cao hơn Thái Lan (15,5%) và Singapore (8,5%). Điều này tạo áp lực lớn lên khả năng cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên trường quốc tế, và là động lực thúc đẩy doanh nghiệp tìm kiếm các phương thức vận chuyển có chi phí tối ưu hơn.
Theo mục tiêu được công bố tại quyết định “Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025-2035, tầm nhìn đến 2050” do Thủ tướng chính phủ phê duyệt, tỷ trọng giá trị gia tăng của dịch vụ logistics trong GDP sẽ đạt 5-7%, tốc độ tăng trưởng trung bình đạt 12-15%/năm, trong khi chi phí logistics giảm còn 12-15% GDP. Đến 2050, tỷ trọng này tăng lên 7-9%, chi phí tiếp tục hạ xuống 10-12% GDP và Việt Nam lọt vào nhóm 30 quốc gia đứng đầu thế giới về chỉ số LPI (Logistics Performance Index).
Thực tế khai thác và tiềm năng phát triển vận tải thuỷ
Thực tế triển khai cho thấy, hiệu quả khai thác vận tải thủy nội địa có sự khác biệt rõ rệt giữa các vùng. Khu vực phía Nam hiện là điểm sáng, nhờ điều kiện luồng tuyến thuận lợi và hệ thống cảng, bến container được đầu tư đồng bộ. Ngược lại, tại khu vực phía Bắc, vận tải container bằng đường thủy nội địa vẫn chưa phát triển mạnh. Tỷ lệ container vận chuyển bằng đường thủy qua cảng Hải Phòng hiện ở mức dưới 2%.
Ưu điểm dễ nhận thấy nhất của vận tải thủy nằm ở chi phí vận chuyển – yếu tố sống còn với doanh nghiệp trong môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt. Chi phí vận chuyển bằng đường thủy nội địa tiết kiệm từ 20–25% so với đường bộ thông thường, lợi thế này càng trở nên rõ nét hơn với những đơn hàng khối lượng lớn, tuyến dài.
Đặc biệt, vận tải thuỷ là phương thức vận tải có mức phát thải rất thấp, một chuyến tàu ven biển có thể thay thế hàng trăm xe đầu kéo, giảm 15–20 tấn CO₂ cho mỗi hành trình 200 km, giảm hơn 70% lượng phác thải so với đường bộ, hạn chế tối đa những tác động tiêu cực đến môi trường, góp phần xây dựng hình ảnh “xanh” của doanh nghiệp trong mắt đối tác toàn cầu.
Xu thế “vận tải xanh” trong kỷ nguyên mới
Đồng hành cùng tiến trình “xanh hóa” của ngành logistics, Công ty Cổ phần Vận tải container ven biển Macstar (thuộc Macstar Group) đã tiên phong triển khai các tuyến vận tải container bằng đường thủy nội địa và ven biển ở khu vực miền Bắc và miền Trung Việt Nam, kết nối Hải Phòng với Ninh Bình, Thanh Hóa, Hà Tĩnh, Đà Nẵng, đồng thời đang tiếp tục nghiên cứu và mở rộng mạng lưới vận tải.
Đáng chú ý, Macstar Group đang hợp tác nghiên cứu phát triển tàu thủy nội địa sử dụng năng lượng pin – đánh dấu bằng việc ký kết hợp tác chiến lược với Đại học Hàng hải Việt Nam vào cuối tháng 3/2026. Đây được xem là bước đột phá quan trọng trong lộ trình “xanh hóa” vận tải thủy, hướng tới mục tiêu hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng “0” (Net-zero) của quốc gia.
