Tâm chấn “Trung Đông” và cú sốc vận tải biển toàn cầu

Tại eo biển Hormuz – nơi được xem là điểm nóng nhất hiện nay và đảm nhận việc lưu thông 1/5 lượng dầu mỏ cùng khí đốt tự nhiên hóa lỏng bằng đường biển của thế giới mỗi ngày, hoạt động lưu thông gần như đình trệ.

Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đã vượt ra khỏi ranh giới khu vực, giáng một đòn mạnh vào nền kinh tế toàn cầu vốn đang trong giai đoạn phục hồi mong manh. Trước nguy cơ an ninh nghiêm trọng, hàng loạt “ông lớn” trong ngành vận tải biển như Maersk, MSC, Hapag-Lloyd và CMA CGM đã đồng loạt tuyên bố các biện pháp khẩn cấp.

Cụ thể, các hãng tàu này đã quyết định tạm dừng quá cảnh qua eo biển Hormuz và đình chỉ hoàn toàn các tuyến vận tải đi qua khu vực Biển Đỏ – Kênh đào Suez. Thay vào đó, các tàu hàng buộc phải chọn phương án đi vòng qua Mũi Hảo Vọng (Nam Phi). Sự thay đổi tuyến đường bất đắc dĩ này dẫn đến những hệ lụy trực tiếp: Hành trình giao thương giữa châu Á và châu Âu bị kéo dài thêm từ 10 – 15 ngày. Tiêu hao nhiên liệu tăng vọt, kéo theo hàng loạt phụ phí phát sinh và phí bảo hiểm hàng hóa (đặc biệt là bảo hiểm chiến tranh).

Trước những diễn biến phức tạp của xung đột tại Trung Đông, Cục Xuất nhập khẩu thuộc Bộ Công Thương đã ban hành Văn bản số 234/XNK-NH ngày 3/3/2026 đề nghị các hiệp hội ngành hàng chủ động đánh giá tác động của tình hình xung đột tại khu vực Trung Đông, trong bối cảnh những biến động địa chính trị đang tạo thêm rủi ro cho thương mại toàn cầu.

Cụ thể, các hiệp hội cần đánh giá mức độ ảnh hưởng của xung đột Trung Đông tới chuỗi cung ứng, hoạt động giao thương quốc tế và chi phí logistics; đồng thời xác định những khó khăn, vướng mắc có thể phát sinh trong thời gian tới. Trên cơ sở đó, các hiệp hội được yêu cầu đề xuất giải pháp nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, thúc đẩy xuất khẩu và chủ động tìm kiếm nguồn cung nguyên liệu thay thế khi cần thiết.

Doanh nghiệp theo dõi sát diễn biến, chủ động dự trù thời gian giao hàng kéo dài, cân nhắc điều chỉnh kế hoạch sản xuất – giao nhận, đặc biệt chú trọng các điều khoản về Incoterms , bảo hiểm, bất khả kháng trong hợp đồng để hạn chế rủi ro, ứng phó trước nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng và vận tải quốc tế. Đồng thời, cân nhắc kết hợp vận tải đa phương thức từ tuyến nội địa để tối ưu hóa chi phí chặng đầu/cuối, giảm tải áp lực cho vận tải quốc tế.

Cục Xuất nhập khẩu đề nghị các hiệp hội tổng hợp thông tin, gửi báo cáo về cơ quan này trước ngày 6/3/2026 để kịp thời tổng hợp, nghiên cứu và tham mưu các giải pháp điều hành phù hợp.

Trong thời gian tới, Cục Xuất nhập khẩu cho biết sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp nhằm theo dõi sát diễn biến thị trường quốc tế, qua đó chủ động xây dựng các phương án ứng phó với những biến động của thương mại toàn cầu trong bối cảnh tình hình địa chính trị tiếp tục tiềm ẩn nhiều yếu tố bất định.